Tıp Bayramı


"Tıbhane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire” adlı tıp okulunun açılış tarihi olan 14 Mart 1827, ülkemizde modern tıp eğitiminin başlangıcı olarak kabul ediliyor.

14 Mart 2005 — Tıp Bayramı, ilk kez, 1. Dünya savaşı sonunda, İstanbul'un işgal edildiği günlerde, yabancı işgal kuvvetlerine karşı tıp öğrencilerinin bir tepkisi olarak 1919 yılında kutlandı. Günümüze kadar gelen bu 14 Mart kutlamaları, artık içinde bulunduğu haftayı da kapsayacak şekilde, “Sağlık Haftası” olarak kutlanıyor.



Tıbbın ilk insanla birlikte başladığı söylense de, genelde kabul görmüş olan ilk tıp büyüğü Aesculapius'dur. Kendisinden ilk kez İlyada'da Homeros bahsetmiştir: “Çağır Asklepios oğlunu, kusursuz hekimi” demektedir. Önce Zeus'un gazabıyla yıldırım çarpmasıyla öldürülen Asklepios daha sonra yine Zeus tarafından tıp tanrısı olarak ilan edilir. Tıp amblemlerinde yer eden, temeli doğu kültürüne dayanan ve tarihi M.Ö. 3000' lere uzanan yılan figürü de, Asklepios ve O'nun asası ile bütünleşmiştir. Hatta Asklepios sözcüğünün grekçe “Askalabos” sözcüğünden geldiği söylenir ki, bu da yılan anlamına gelir. Ve Asklepios'un şifa veren gücünü yılandan aldığı, halkın da adaklarını Asklepios'a değil de bu yılana sunduğu söylenir. Öyle ya da böyle, yılanlı asası ile Asklepios tıp tarihinin önemli dönemeçlerinden birini tutan bir sembol olarak yerini almıştır. 

Mitolojiden öte, yaşadığı kesin olarak bilinen ve hizmetleri sonucu tıbbın babası olarak kabul gören ise Hippocrates olmuştur. M.Ö. 460–450 yılları arasında Kos adasında doğan ve babası da doktor olan Hipokrat'ın tıbba katkıları ve getirdiği felsefe dünya tıp çevrelerince hâlâ kabul görür ve bu sebeple birçok ülkede hekimler mezun olurken “Hipokrat Andı” adı altında meslek yemini ederler.

KİŞİLER DEĞİL DE OLAYLAR YÖN VERMİŞ

Osmanlı tıbbı 15. ve 16. yüzyıllara kadar İslam tıbbının etkisi altında kalmış. Bu sırada batıda 14. yüzyılda İtalya'da başlayan Rönesans 15. ve 16. yüzyıllarda bütün Avrupa'ya yayılmış. Tıp alanında da birçok buluş ve ilerlemeler kaydedilmiş. Osmanlı'da ise 17. yüzyıldan itibaren her sahada ortaya çıkan bozulmalar tıp eğitiminde de kendini göstermiş ve tıp medreseleri eskisi kadar yeni bilgilerle donatılmış hekimler yetiştiremez olmuş. Ayrıca batıda yazılan Latince, İtalyanca, Almanca tıp kitaplarını hekimler takip edememişler, dil bilen sayısının az olması, matbaanın Osmanlı'ya geç giriş ve kitap basmanın 1729'da başlamasından dolayı kitaplar tercüme edilmemiş ve yeterince basılamamış. Az sayıda bazı Osmanlı hekimleri ve bilim adamları kendi çabaları ile dil öğrenerek bu yenilikleri takip etmişler ve bu bilgileri de katarak kendi kitaplarını yazmışlar. Ama bu bilgileri yine de hekim adaylarına yeterince iletememiş.

19. yüzyıla geldiğinde durum tıp eğitimi açısından pek iç açıcı değilmiş. Tıp medreseleri eski parlak dönemlerini kaybetmiş, hatta bazıları kapanmış. Bu arada ortalığı azınlıklardan ve Avrupa'dan gelen, yabancı hekimler sarmış. Mütabbib (tabip olmayan sahte hekim) hekimler serbest hekimlik yaparak, orduda da görev alarak birçok insanın ölümüne sebep olmuşlar. Bunların önlenmesi için birçok ferman çıkarılmışsa da engel olunamamış. Çünkü yeterli tıp eğitimi verilmediği gibi yeterli sayıda hekim yetiştirilemiyormuş. İtalyanca ve Fransızca bilen az sayıda hekim gelişmeleri takip ederek çevresinde yararlı olmaya çalışmışlar. Bunlardan Şanizade Mehmet Ataullah (1771–1826), Mustafa Behçet Efendi (1774–1834) gibi büyük hekimler bu durumdan çok rahatsız olmuşlar ve yeni tıbbın tıp eğitimine girmesini savunmuşlar.

III. Selim zamanında yeni tıp eğitimi veren, bir Tıphane açılması düşünülmüş. Teşrih (anatomi) yasağından dolayı ulemadan çekinen III. Selim buna cesaret edememiş, Rumlara tıp fakültesi kurmaları için izin vermiş. (1805). O dönemin hekimbaşısı 21 yaşında ilk hekimbaşılığını yapan Mustafa Behçet Efendi'ymiş. Bu dönemde de yeni tıp eğitimi veren bir Tıphane kurulması için çaba sarf etmiş, ama amacına ulaşamamış. Nitekim Mustafa Behçet Efendi, II. Mahmut zamanındaki hekimbaşılığı sırasında (53 yaşında) tıp eğitiminin düzeltilmesi için yeniden büyük bir çaba içine girmiş ve 1827 yılında bu amacına ulaşmış.
Sultan II. Mahmut 1826 yılında uzun zamandır uğraştığı bir meseleyi halletmiş. Düzeni tamamen bozulmuş olan yeniçeri Ordusu'nu ortadan kaldırıp (17 Haziran 1826) yeni bir ordu kurmuş (Askair-i Mansure-i Muhammediye). Bu yeni orduya bir hekim ve cerrah yetiştirilmesi gerekiyormuş. Bunu fırsat bilen hekimbaşı Mustafa Behçet Efendi 26 Aralık 1826'da II. Mahmut'a, arada da üç dilekçe vererek, yeni tıp okulunun kurulmasının amacını, bu okulun nasıl ve nerede kurulacağı konusunda teklifini yapmış ve Padişah da onaylamış. 

14 MART 1827'DE TIP OKULU AÇILDI

Bizde tıp bayramının ne zaman kutlanacağı, ya da hangi tarihle ilişkilendirilmesi gerektiği sorusu ancak yakın tarihimizde cevap bulabilmiş. Sultan II. Mahmut'un yenilikçi hareketleri sonucu, hekimbaşı Mustafa Behçet Efendi'nin de katkılarıyla batılı anlamda ilk tıp mektebi olan, Tıphane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire 14 Mart 1827 Çarşamba günü Şehzadebaşı'ndaki Tulumbacıbaşı Konağı'nda kurulmuş. Bu şekilde, tıp tarihimizde 14 Mart yerini almış. Aynı bina içinde Tıphane ve Cerrahhane eğitimlerini ayrı ayrı yapıyormuş. Tıp eğitimi o yıllar batıda olduğu gibi dört yılmış, son sınıfta hocalar tarafından usta ve yetenekli olanlar tesbit edilerek sınava alını ve başarılı olanlar askeri hastanelere veya ordunun tabur alaylarına muavin tabip unvanı ile tayin ediliyorlarmış. Orada bir hekimin gözetiminde birkaç sene çalışıp deneyim kazandıktan sonra da serbest hekim oluyorlarmış. 

Tıphane-i Amire 1827'den 1836'ya kadar Şehzadebaşı'ndaki Tulumbacıbaşı Konağında gündüz eğitimi yapıyormuş. 1836 yılında Sarayburnu'ndaki Askeri Kışla'ya (Otlukçu Kışlası'na) taşınmış. Ayrı binada eğitim gören Cerrahhane de burada tıp eğitimi ile birleşip, eğitim yatılı hale getirilmiş. Bu binanın yetersiz hale gelmesi ile Galatasaray'daki Enderun ağaları okulu tekrar elden geçirilip duzenlenmiş ve Tıbbiye 1839'da Galatasaray'ya taşınmış. Bu okula Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şahane adı verilmiş. 

Bu okulun 17 Şubat 1839'da açılışı Sultan II. Mahmut tarafından yapılmış ve eğitiminde yeni düzenlemeler getirilmiş. Eğitim dili Fransızca olmuş ve öğrenci alınmaya başlanmış. Eğitim dilinin Fransızca olması zamanla hekim sayısında azalmaya yol açmış. Nitekim 1867 yılında Türkçe tıp eğitimi yapan Mekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye (Sivil Tıp Mektebi) açılmış. 1870 yılında da askeri tıp okulunda dersler Türkçeleşmiş. 1878 yılında şimdiki Sirkeci Tren İstasyonu yanındaki Demirkapı Askeri Kışlası'na taşınmış. 1894 yılında Sultan II. Abdülhamit'in emriyle Haydarpaşa'daki Tıbbiye Binası inşa edilmeye başlanmış. Bu görkemli binaya 6 Kasım 1903'te taşınılmış. Önce Askeri Tıbbiye sonra, Sivil Tıbbiye taşınmış ve 1909 yılında iki mektep birleştirerek Darülfünun Tıp Fakültesi olmuş. 

İLK KUTLAMA 1919'DA

İlk tıp bayramı 14 Mart 1919'da, işgal altındaki İstanbul'da, tıp öğrencileri tarafından kutlanmış. Tepkilerini bu şekilde dile getirmeye çalışan öğrencilerin bu törenine Dr.Fevzi Paşa, Dr.Besim Ömer Paşa, Dr.Akil Muhtar (Özden) gibi dönemin ünlü hocaları da katılmış. 

1933'de “Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şahane” İstanbul Üniversitesi'ne dâhil olmuş. Peşinden de 1945'te Ankara Tıp Fakültesi, 1954'te Ege Tıp Fakültesi kurulmuş. Derken bugünlere gelinmiş...



NEDEN TIP BAYRAMI KUTLUYORUZ?

Ülkemizde geleneksel yöntemlerle tıbbi tedavi, çağına göre son derece önem verilmiş şifahanelerde, kendince bilimsel yöntemleriyle, tedavi usulleriyle, yetişmiş hekimlerle asırlar boyunca verilmekteydi. Avrupa rönesansından önce,  o dönem için tıbbi tedavi ülkemizde çok gelişmişti. Avrupa’da rönesansla beraber 16. yüzyılda tıbbi tedavi ve hekimlik, diğer bilimsel alanlarda olduğu gibi geleneği reddetti ve bilimsel yöntemlerle modern tıp düşüncesi doğdu ve ilerleyen asırlarda kurumsallaştı.

Ülkemizde batının gelişmiş kurum ve disiplinlerini yerleştirmeyi amaçlayan yenilikçi Padişah 2. Mahmut zamanında, 14 Mart 1827 tarihinde, “Tıphane-i Amire” ve “Cerrahhane-i Amire” adları altında modern tıp eğitimi veren okullar kuruldu.

İlk Tıp Bayramı kutlamasında amaç, İstanbul’un işgalini protesto etmekti.

Birinci Dünya Savaşı’nın yenik tarafında olan Osmanlı Devleti işgal altındayken, toplumun en aydınlık ve memleketin gidişatına en duyarlı kitlesini oluşturan hekimler, İstanbul’un işgalini protesto etmek için 1919 yılında Tıphane-i Amire’nin kuruluş yıldönümünde Tıp Fakültesi Talebe Cemiyeti, Dâr-ül Fünun Konferans Salonu’nda bir tören düzenleyerek tepkilerini gösterdiler.

Tıp Bayramı Tüm hekimlerimizin Tıp Bayramı kutlu olsun!
Tıphane-i Amire’nin kurulduğu Şehzadebaşı’ndaki Tulumbacıbaşı Konağı

Bu törende Tıp Fakültesi’nin tarihi anlatıldı, hocalar anıldı, I. Dünya Savaşı’nda 680 Türk, 40 Rum, 35 Ermeni, 10 Musevi olmak üzere toplam 765 öğrencisinin silah altına verildiği, bunların 415’inin şehit olduğu açıklandı. (Kaynak: istanbultip.istanbul.edu.tr)

Ancak bu ilk toplanışta amaç Tıp Bayramı’nı kutlamak değildi. Nitekim 1927’den sonra bir süre Bursa’da Yıldırım Darüşşifasında ilk Türkçe tıp derslerinin başladığı varsayılan tarih, 12 Mayıs, Tıp Bayramı olarak kutlandı. Daha sonra tekrar 14 Mart tarihi Tıp Bayramı olarak benimsendi ve günümüzde halen bu tarihte kutlamalar yapılmaktadır.


2019 Tıp Bayramı Ne Zaman? Hangi Gün?

2019 yılında Tıp Bayramı: 14 Mart

 
 
 
 

Özel, Önemli, Belirli Gün ve Haftalar



18 Mart
Çanakkale Deniz Zaferini Anma Günü
14 Mart
Tıp Bayramı
19 Mayıs
Atatürk’ü Anma ve Gençlik Spor Bayramı
23 Nisan
Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı
8 Mart
Dünya Kadınlar Günü
12 Mart
İstiklal Marşının Kabulü
29 Ekim
Cumhuriyet Bayramı
19 Mart
Türk Dünyası Filmleri Günü
15 Mart
Dünya Tüketici Hakları Günü
1 Ocak
Yılbaşı
7-13 Ocak
Beyaz Baston Körler Haftası
9 Ocak
Dünya Evde Kalmışlar Günü
10 Ocak
Çalışan Gazeteciler Günü
21-27 Ocak
Osmanlı Haftası
25-31 Ocak
Dünya Cüzzam (Lepra) Günü
26 Ocak
Dünya Gümrük Günü
4 Şubat
Dünya Kanser Günü
14 Şubat
Sevgililer Günü
15 Şubat
İzcilik Haftası
28 Şubat
Sivil Savunma Günü
1-7 Mart
Yeşilay Haftası
3 Mart
Dünya Kulak ve İşitme Günü
05 Mart
Hukuk Devleti Günü
Mart Ayının İkinci Perşembesi
Dünya Böbrek Günü
12 Mart
Dünya Glokom Günü
18-24 Mart
Ulusal Yaşlılar Haftası
21 Mart
Down Sendromlular Günü
Mart Ayının Son Haftası
Kütüphanecilik Haftası
21 Mart
Nevruz
23 Mart
Dünya Meteoroloji Günü
24 Mart
Dünya Tüberküloz Günü
27 Mart
Dünya Tiyatro Günü
1 Nisan
Dünya Mizah ve Şaka Günü
2 Nisan
Dünya Otizm Farkındalık Günü
4 Nisan
NATO Günü
5 Nisan
Avukatlar Günü
Nisan'ın İlk Perşembe'yi Cuma'ya Bağlayan Gecesi
Regaip Kandili
7 Nisan
Dünya Sağlık Günü
8 Nisan
Üç Ayların Başlangıcı
9 Nisan
Mimar Sinan'ı Anma ve Mimarlar Günü
Nisan Ayının İkinci Haftası
Kalp Sağlığı Haftası
11 Nisan
Dünya Parkinson Hastalığı Günü
15-21 Nisan
Malazgirt Haftası
15-22 Nisan
Dünya Turizm Haftası
17 Nisan
Dünya Hemofili Günü
22 Nisan
Dünya Günü
25 Nisan
Kara Şehitlerini Anma Günü
Nisan Ayının Son Haftası
Aşı Haftası
25 Nisan
Dünya Sıtma Günü
29 Nisan
Dünya Dans Günü
1-7 Mayıs
Yunus Emre Kültür ve Sanat Haftası
Mayıs Ayının İlk Haftası
Trafik ve İlkyardım Haftası
1 Mayıs
İşçi Bayramı
Mayıs Ayının İlk Salı Günü
Dünya Astım Günü
3 Mayıs
Uluslararası Özgür Basın Günü
4-10 Mayıs
İşçi Sağlığı ve Güvenliği Haftası
6 Mayıs
Hıdırellez
6-12 Mayıs
Kan Haftası
Mayıs Ayının İkinci Pazarı
Anneler Günü
10-16 Mayıs
Dünya Engelliler Haftası
12 Mayıs
Hemşireler Günü
13 Mayıs
Türk Dil Bayramı
14 Mayıs
Dünya Eczacılık Günü
15-21 Mayıs
Hava Şehitlerini Anma ve Havacılık Haftası
17 Mayıs
Dünya Hipertansiyon Günü
18-24 Mayıs
Müzeler Haftası
21 Mayıs
Beraat Kandili
21 Mayıs
Dünya Süt Günü
24-30 Mayıs
Sokak Çocuklarına Şefkat Haftası
25 Mayıs
Dünya MS Günü
28-31 Mayıs
Uluslararası Lösemili Çocuklar Haftası
31 Mayıs
Dünya Sigara İçmeme Günü
1 Haziran
Ulusal Fenilketonüri Günü
1 Haziran
Türk Hava Kuvvetlerinin Kuruluş Günü
5-11 Haziran
Çevre Koruma Haftası
Haziran Ayının 3. Pazarı
Babalar Günü
21 Haziran
Dünya ALS Günü
26 Haziran
Uluslararası Uyuşturucu Kullanımı ve Kaçakçılığı İle Mücadele Günü
1 Temmuz
Kabotaj ve Deniz Bayramı
11 Temmuz
Dünya Nüfus Günü
24 Temmuz
Gazeteciler ve Basın Bayramı
28 Temmuz
Dünya Hepatit Günü
17-25 Ağustos
İbn-i Sina Haftası
19 Ağustos
Dünya İnsani Yardım Günü
30 Ağustos
Zafer Bayramı
1 Eylül
Dünya Barış Günü
3-9 Eylül
Halk Sağlığı Haftası
10 Eylül
Dünya İntiharı Önleme Günü
Eylül Ayının 3. Haftası
İlköğretim Haftası
19 Eylül
Gaziler Günü
21 Eylül
Dünya Alzheimer Günü
25 Eylül - 1 Ekim
İtfaiyecilik Haftası
28 Eylül
Dünya Kuduz Günü
1-7 Ekim
Emzirme Haftası
1-31 Ekim
Meme Kanseri Bilinçlendirme Ayı
Ekim Ayının İlk Haftası
Camiler Haftası
Ekim Ayının İlk Pazartesi Günü
Dünya Çocuk Günü
4 Ekim
Hayvanları Koruma Günü
5 Ekim
Uluslararası Öğretmenler Günü
10 Ekim
Dünya Ruh Sağlığı Günü
12 Kasım
Dünya Zatürre Günü
Ekim Ayının İkinci Perşembesi
Dünya Görme Günü
16 Ekim
Dünya Gıda Günü
18 Ekim
Dünya Menopoz Günü
22 Ekim
Dünya Kekemelik Günü
24 Ekim
Birleşmiş Milletler Günü
14-20 Nisan
Kutlu Doğum Haftası
26 Ekim
Hasta Hakları Günü
24 Kasım
Öğretmenler Günü
11 Aralık
Mevlid Kandili
1 Aralık
Dünya AIDS Günü
29 Ekim - 4 Kasım
Kızılay Haftası
31 Ekim
Dünya Tasarruf Günü
14 Kasım
Dünya Diyabet Günü
3-9 Kasım
Organ Nakli Haftası
10 Kasım
10 Kasım Atatürk'ü Anma Günü
Kasım Ayının 3. Çarşambası
Dünya KOAH Günü
17 Kasım
Dünya Akciğer Kanseri Günü
17 Kasım
Dünya Prematüre Günü
18 Kasım
Avrupa Antibiyotik Farkındalık Günü
20 Kasım
Dünya Felsefe Günü
20 Kasım
Çocuk Hakları Günü
5 Aralık
Dünya Kadın Hakları Günü
10 Aralık'ı kapsayan hafta
İnsan Hakları ve Demokrasi Haftası
12-18 Aralık
Tutum, Yatırım ve Türk Malları Haftası
6 Temmuz
Dünya Öpücük Günü